West-Europese democratieën krijgen al jaren te maken met heimelijke operaties van de Iraanse geheime dienst MOIS (Ministerie van Inlichtingen en Veiligheid). De Nederlandse en Belgische inlichtingendiensten waarschuwen al lang voor de activiteiten van Iran op hun grondgebied die naast politieke spionage en inmenging een doelgerichte strategie om kritische stemmen en politieke tegenstanders het zwijgen op te leggen omvatten. In België gaat het zelfs zo ver dat er sprake zou zijn van ontvoeringsplannen ten aanzien van een Kamerlid. Deze ontwikkelingen onderstrepen hoe belangrijk het is om de inlichtingen- en veiligheidsdiensten te versterken en de mogelijkheden te geven om dergelijke activiteiten proactief te verstoren. De democratische rechtsstaat wordt immers rechtsreeks aangevallen en moet beschermd worden.
Onze expert Prof. Kenneth Lasoen was te gast in het vtm nieuws om duiding te geven.
Spionage praktijken van MOIS
MOIS werkt met goed getrainde agenten die via sympathisanten en chantage lokale netwerken uitbouwen en aansturen. Activisten, journalisten en vluchtelingen met een kritische houding ten opzichte van het Iraanse regime worden systematisch gevolgd en geïntimideerd. Naast klassieke achtervolgingen en fysieke surveillance maakt MOIS steeds vaker gebruik van digitale middelen. Via cyberaanvallen zetten zij overheids- en infrastructuursystemen onder druk of ontfutselen zij gevoelige informatie. Daarnaast experimenteert het Iraanse regime met ‘hostage diplomacy’, waarbij ontvoeringen en detenties als politieke drukmiddelen worden ingezet. In 2023 nog vond de uitwisseling plaats van de in België veroordeelde MOIS agent Assadi voor een Belgische journalist en enkele andere gegijzelde Europeanen.
Een schrijnend voorbeeld van die druk maakt Darya Safai mee; zij is lid van de Belgische Kamer van Volksvertegenwoordigers en mensenrechtenactiviste. Het Iraanse regime ziet haar echter als dissident. Via een buitenlandse tip zou de Belgische inlichtingendienst VSSE zijn geïnformeerd over een plan om Safai via Turkije naar Teheran te ontvoeren. De aanleiding bleek haar resolutie om de Iraanse Revolutionaire Garde op de Europese terreurlijst te plaatsen. Safai zelf gaf publiekelijk aan niet bang te zijn: “Ik weet wat voor monsters jullie zijn. Jullie martelen, verkrachten en vermoorden. Maar ik zal nooit stoppen met vechten voor vrijheid.” Het Belgisch gerecht heeft een onderzoek geopend. Indien dit verhaal waar is toont het de bereidheid van Teheran om buitenlands grondgebied te misbruiken voor politieke repressie.
De inlichtingendiensten en hun mogelijkheden om te verstoren
In Nederland en België zijn de AIVD en de VSSE verantwoordelijk voor het opsporen van buitenlandse dreigingen en de opvolging van andere inlichtingendiensten op het grondgebied. Dat betekent het monitoren van buitenlandse diensten, waarvoor bijzondere en gespecialiseerde vaardigheden nodig zijn die vallen onder de noemer counterintelligence. Maar wanneer de veiligheidsdiensten uitkomen op plannen, moeten zij in staat zijn om die ook actief te gaan verstoren. Recentelijk is in België al enkele keer door Comité I, het toezichtsorgaan op de inlichtingendiensten, erop gewezen dat het juridisch kader nog onvoldoende duidelijk is over de bevoegdheden en dus wettelijke mogelijkheden van de VSSE om aan verstoring te doen. Dit uitklaren zou een prioriteit moeten zijn van de regering, want niet alleen Iran vormt in deze zin een dreiging.
De pogingen van MOIS om dissidenten buiten Iran het zwijgen op te leggen vormen een directe aanval op de kernwaarden van de democratische rechtsstaat. De ontvoeringszaak tegen Darya Safai illustreert de dreiging die achter elke façade van diplomatie schuilgaat. Alleen door waakzaamheid, transparante informatie-uitwisseling en daadkrachtige maatregelen kunnen België en Nederland deze sluipende inmenging bestrijden. Daarnaast is het van cruciaal belang dat politici, activisten en journalisten die tot potentiële doelwitten behoren, concrete beschermingsmaatregelen krijgen. Bescherming van individuele vrijheden en de rechtsstaat vereist immers permanente waakzaamheid tegen inlichtingendiensten die grenzen overschrijden, waarvoor de veiligheidsdiensten de nodige menskracht, knowhow én bevoegdheden om te verstoren moeten hebben.
Meer weten over inlichtingenwerk?
Benieuwd naar de wereld van inlichtingendiensten, contraspionage, misleidingsoperaties en bescherming tegen technische spionagemiddelen? Het Kenniscentrum Security Intelligence (KSI) biedt opleidingen en vormingen aan op het gebied van dreigingsanalyse en inlichtingenmethodiek. Ontdek ons aanbod op de website of neem contact op via info@ksi.institute
